Ο Γιώργος Κουμεντάκης μιλάει στο www.tospirto.net

Συνέντευξη στη Χάρη Ποντίδα

11.1.2017

 «Η Εθνική Λυρική Σκηνή είναι ένα λαμπρό παράδειγμα του τι καταφέρνει η σωστή οργάνωση και η ομαδική δουλειά».
 
Ήταν μια από εκείνες τις ειδήσεις στα τέλη του 2016 που έφεραν μια νότα αισιοδοξίας και ελπίδας στην έτσι κι αλλιώς βαριά περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής. Μετά τη λήξη της θητείας του πετυχημένου Μύρωνα Μιχαηλίδη, νέος καλλιτεχνικός διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής αναλαμβάνει, από τις 3 Φεβρουαρίου, ο διεθνούς φήμης συνθέτης και ως τώρα υπεύθυνος Καλλιτεχνικού Προγραμματισμού της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛ Σ, Γιώργος Κουμεντάκης. Δημιουργικός και πολύπλευρος, με πλούσιο συνθετικό έργο, από έργα συμφωνικής μουσικής ή όπερας (η μεγάλη επιτυχία της Λυρικής «Φόνισσα» ) μέχρι την μουσική που ακούσαμε στην τελετή λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων (άλλωστε υπήρξε στενός συνεργάτης και συνοδοιπόρος επί πολλά χρόνια του Δημήτρη Παπαϊωάννου) παίρνει τα ινία της Λυρικής, σε μια ιστορική στιγμή της πορείας της. Η μεταστέγαση της στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος ανοίγει -για τον έτσι κι αλλιώς δυσκίνητο δημόσιο οργανισμό (που επί Μιχαηλίδη κατάφερε να ισορροπήσει και να παρουσίασει σημαντικό έργο) μία νέα προοπτική. Η πολυαναμενόμενη στιγμή για την Λυρική είναι εδώ- και ο κύριος Κουμεντάκης έχει ένα καυτό …όνειρο στο χέρι του.
 
Μετεγκατάσταση της ΕΛΣ στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Τι απ όλη αυτή τη διαδικασία σας άγχει περισσότερο και τι σας δίνει αίσθημα δύναμης και αισιοδοξίας;
Έχω μάθει να κάνω στη ζωή μου πράγματα που μου αρέσουν, όσο δύσκολα κι αν είναι. Δεν θα αναλάμβανα τη διεύθυνση της ΕΛΣ αν δεν πίστευα ότι, πέρα από τις δυσκολίες, θα μπορούσα να συλλέξω ενδιαφέρουσες εμπειρίες, και να προσφέρω. Αντλώ δύναμη από τον ενθουσιασμό που μου δίνει η δυνατότητα να δημιουργήσω σε μια εντελώς διαφορετική κλίμακα από αυτήν που έχω μάθει τόσα στο συνθετικό μου έργο, το οποίο θα παραμείνει το επίκεντρο των δημιουργικών μου εγχειρημάτων.
 
Πάντως για μας το κοινό, το ότι το ΚΠΙΣΝ θα περάσει στο δημόσιο φαντάζει κάπως σαν το …χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου.
Το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος έκανε κάτι πρωτοφανές στην ιστορία του ελληνικού κράτους: δώρισε όχι ένα ποσό ή ένα κτήριο, αλλά ένα όραμα. Η απόφαση του ΙΣΝ να δωρίσει στο κράτος το ΚΠΙΣΝ είναι η απάντηση στο ερώτημά σας. Κανένα έργο που προσγειώθηκε σα διαστημόπλοιο σε μια κοινωνία δεν μπόρεσε να την αλλάξει. Δεν έχουμε ανάγκη από έναν ακόμη χώρο καλλιτεχνικής αριστείας, έχουμε ήδη πολλούς τέτοιους, ίσως περισσότερους από όσους μπορούμε να αντέξουμε: μας λείπει ένα όραμα, μια συλλογική ουτοπία με την οποία να μπορούμε να ταυτιστούμε θετικά.
 
Δύσκολο εγχείρημα να αναλαμβάνει κανείς στις μέρες μας έναν κρατικό οργανισμό. Και μάλιστα να διαδέχεται έναν επιτυχημένο διευθυντή.
Στις εποχές των παχιών αγελάδων μου είχε προταθεί πολλές φορές να αναλάβω τη διεύθυνση καλλιτεχνικών οργανισμών. Αρνήθηκα πάντοτε χωρίς δεύτερη σκέψη. Δεν με ενδιέφερε η θέση του διαχειριστή, προτιμούσα εκείνη του δημιουργού. Ωστόσο, οι συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί σήμερα, με έκαναν να δεχτώ την τιμητική πρόταση της Υπουργού Πολιτισμού, κυρίας Λυδίας Κονιόρδου. Όσο για το δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας, δεν το βλέπω με άγχος. Έχω εντελώς διαφορετικές προτεραιότητες από εκείνες του Μύρωνα Μιχαηλίδη, επομένως δεν αισθάνομαι πως θα δυσκολευτώ στη σύγκριση μαζί του: είμαστε δύο διαφορετικοί καλλιτέχνες, πράγμα που σημαίνει πως θα είμαστε και διαφορετικοί καλλιτεχνικοί διευθυντές.
 
Νιώθετε ότι το παράδειγμα της Λυρικής - όπου συμμετείχατε και εσείς ως υπεύθυνος Καλλιτεχνικού Προγραμματισμού της Εναλλακτικής Σκηνής της – αποτέλεσε τα τελευταία χρόνια μια φωτεινή εξαίρεση στον κανόνα της ασυνεννοησίας, της κακής διαχείρισης, των μικροκομματικών συμφερόντων; Τελικά ποιο ήταν το μυστικό γι αυτή την επιτυχία;
Η Εθνική Λυρική Σκηνή είναι ένα λαμπρό παράδειγμα του τι καταφέρνει η σωστή οργάνωση και η ομαδική δουλειά, στα οποία πιστεύω ιδιαίτερα. Είναι πολύ σημαντικό ότι η ΕΛΣ έμεινε εκτός πολιτικών αψιμαχιών, ότι δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στο να επικοινωνηθεί σωστά το έργο της στην κοινωνία, με την οποία το θέατρο απέκτησε δεσμούς, οι οποίοι ήταν μέχρι τότε σχεδόν ανύπαρκτοι. Εξίσου σημαντικό είναι ότι υπήρχε ενότητα μεταξύ καλλιτεχνικού διευθυντή και διοικητικού συμβουλίου κάτι που αποτελεί και δική μου προτεραιότητα, καθώς σκοπεύω να συνεργαστώ στενά και δημιουργικά με το ΔΣ του Οργανισμού μας.
 
Τι σας δίδαξε η μέχρι τώρα θητεία σας στην Εναλλακτική Σκηνή;
Ότι οι αλλαγές δεν ξεκινούν υποχρεωτικά από τις μεγάλες δομές και τις μεγάλες αποφάσεις.
 
Σας έχει επηρεάσει η κρίση και πώς;

Όπως όλους μας, με κάθε τρόπο, υλικά, πνευματικά, σωματικά. Η κρίση είναι η συνθήκη μας, υπάρχουμε μέσα της κι απ’ ό,τι φαίνεται θα συνεχίσουμε να ζούμε μέσα της κι αυτή μέσα μας για καιρό. Πιστεύω πως ήρθε η στιγμή να περάσουμε από το ψυχαναλυτικό στάδιο της άρνησης, σε εκείνο της αποδοχής (που δεν σημαίνει καθόλου του συμβιβασμού).
 
Κι όμως γράψατε ένα από τα έργα που αγαπήθηκαν περισσότερο στην ιστορία της Λυρικής, την «Φόνισσα»…
Η «Φόνισσα» ήταν από τις ευτυχέστερες δημιουργικές συγκυρίες της ζωής μου. Η παραγγελία της ΕΛΣ μου έδωσε τη δυνατότητα να δημιουργήσω ένα έργο χωρίς πίεση χρόνου, σε στενή συνεργασία με την ομάδα των συνεργατών μου, σε συνθήκες πραγματικής δημιουργικής ευεξίας. Έτσι, το έργο που προέκυψε ήταν, κατά κάποιο τρόπο, το απόσταγμα του ψυχικού μου αποθέματος και νιώθω ότι ήρθε την κατάλληλη χρονική περίοδο για να εκφράσει ένα κοινό συναίσθημα.
 
Υπάρχουν νέα σχέδια (πχ. παραστάσεις στο εξωτερικό) για το εν λόγω έργο;
Υπήρξε ενδιαφέρον από ξένα θέατρα, το οποίο ωστόσο δεν μεταφράστηκε προς το παρόν σε συγκεκριμένες συμφωνίες. Ελπίζω μέσα στα επόμενα χρόνια να μπορέσουμε να δείξουμε την «Φόνισσα» και εκτός Ελλάδας.
 
Η ελληνική όπερα μπορεί να γίνει εξαγώγιμο προϊόν;
Φυσικά και μπορεί. Φτάνει να έχει να προσφέρει κάτι γνήσιο, κάτι που δεν είναι απλώς επανάληψη τεχνικών και θεμάτων που είναι ήδη γνωστά. Στην Εναλλακτική Σκηνή έχουμε προγραμματίσει μια σειρά από νέες αναθέσεις οι οποίες βασίζονται σε έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, με την ελπίδα να τονώσουμε την ελληνική λυρική δημιουργία και να τροφοδοτήσουμε το ελληνικό ρεπερτόριο.
 
Τι αλλάζει στα αλήθεια με τις νέες δυνατότητες που δίνει ο νέος χώρος; Και σε επίπεδο παραγωγής;
Η ΕΛΣ κάνει τα τελευταία χρόνια μεγάλες παραγωγές, που τις παρουσιάζει στο Μέγαρο Μουσικής, μια σκηνή με συγκρίσιμο μέγεθος με αυτή του ΚΠΙΣΝ, αλλά σημαντικά λιγότερες τεχνικές δυνατότητες. Ωστόσο, η μεταστέγαση στις νέες εγκαταστάσεις της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ αλλάζει συνολικά τα δεδομένα παραγωγής και παρουσίασης των παραστάσεών μας. Είναι ένα άλμα το οποίο πρέπει να φροντίσουμε να γίνει με ασφάλεια και όχι πρόχειρα. Η ΕΛΣ αποκτά μια στέγη που την βάζει στη λίστα των λυρικών θεάτρων με τις καλύτερες εγκαταστάσεις, κάτι το οποίο μας θέτει ένα πλαίσιο οργανωτικών και καλλιτεχνικών προκλήσεων.
 
Είστε έτοιμος να τα βάλετε με τη γραφειοκρατία; Mε το κυνήγι των επιχορηγήσεων και τις γκρίνιες, τις εντάσεις κλπ που υπάρχουν σε ένα δημόσιο οργανισμό;
Ίσως ξεχνάτε ότι ήμουν στην πολύ στενή ομάδα που έφερε σε πέρας ένα από τα πιο περίπλοκα πολιτιστικά έργα των τελευταίων δεκαετιών: τις Τελετές Έναρξης και Λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Νομίζω πως οι οργανωτικές προκλήσεις εκείνες ήταν τόσο μεγάλες, που δεν τρομάζω εύκολα με τα ενδεχόμενα προβλήματα που θα αντιμετωπίσω στην ΕΛΣ. Το παν είναι η καλή συνεργασία και η οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης με το προσωπικό και τους συνεργάτες της ΕΛΣ.
 
Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που θα ζητήσετε από την πολιτεία;
Υπάρχει η αυτονόητη απάντηση και η λιγότερο αυτονόητη. Το αυτονόητο είναι: χρήματα. Η επιχορήγηση της ΕΛΣ είναι κοινό μυστικό ότι δεν αρκεί για να καλύψει τις ανάγκες της, ειδικά μετά την μεταστέγασή της στο ΚΠΙΣΝ. Ωστόσο, η πολιτεία χρειάζεται κυρίως να καταλάβει την αποστολή της ΕΛΣ και να την στηρίξει αμέριστα και χωρίς αστερίσκους. Τη διάθεση αυτή την βρήκα στην Υπουργό Πολιτισμού, Λυδία Κονιόρδου, με την οποία είμαι βέβαιος πως θα λύσουμε μια σειρά από σημαντικά και χρονίζοντα ζητήματα του οργανισμού.

Τελικά ο Έλληνας αγαπάει το λυρικό θέατρο ή είναι ακόμα μικρό το κοινό;
Η ΕΛΣ έχει ένα φανατικό κοινό, πάντα είχε. Το ζήτημα είναι το κοινό αυτό να διευρυνθεί, και να προσεγγίσει και πιο ανήσυχες ομάδες της κοινωνίας. Η ΕΛΣ έχει ένα πολύ υψηλό μέσο όρο πληρότητας εδώ και πολλά χρόνια στις παραγωγές της και πραγματοποιεί αριθμό παραστάσεων στα όρια περίπου των δυνατοτήτων των καλλιτεχνικών της σωμάτων. Το ζητούμενο είναι, λοιπόν, να κρατήσουμε το κοινό που μας υποστηρίζει, αλλά και να αποκτήσουμε νέο, το μελλοντικό μας κοινό. Η Εναλλακτική Σκηνή είναι μία νέα πραγματικότητα που θα θέλαμε να κινηθεί προς την κατεύθυνση αυτή.
 
Με δυο λόγια το όραμα σας;
Θα το περιέγραφα ως εξής: να ηγηθώ ενός οργανισμού που θα παράγει τέχνη χρήσιμη στην κοινωνία.

Χάρη Ποντίδα

Links