ΆΡΘΡΟ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΔΗΜΟΓΙΑΝΝΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ «Πόλις – Ροές – εντάσεις – Ώσμωση»

28.9.2017

Έχοντας, πια, ολοκληρώσει την αστική της διαδρομή, η έκθεση «Πόλις – Ροές – εντάσεις – Ώσμωση»,  ανταποκρίθηκε πρωτίστως στην ανάγκη που την γέννησε. 30 σύγχρονοι δημιουργοί κατέθεσαν στην Πειραιώς 206, τα έργα τους (ζωγραφική, φωτογραφία, video art, εγκαταστάσεις), προσεγγίζοντας και οπτικοποιώντας ερωτήματα και προβληματισμούς, που αφορούν την ιδέα του σύγχρονου άστεως και όσων διαμένουν σε αυτό.
 
Ζητήματα καίρια και ερωτήματα, που τέθηκαν και αποφλοιώθηκαν στα πλαίσια του πρώτου άξονα του προγράμματος «Αρχαίο Δράμα και Σπουδές Αστικού χώρου / Urbanism», που υλοποιείται φέτος από το ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, στο πλαίσιο της Πράξης Καθιέρωση και Προβολή Διεθνών Θεσμών Σύγχρονου Πολιτισμού στην Αττική. Και όλα αυτά, σε μία ανάδρομη συνομιλία, με την κοιτίδα που γονιμοποίησε τον αρχικό, πολιτικό προβληματισμό: «Αρχαίο δράμα: διεπιστημονικές και δια-καλλιτεχνικές προσεγγίσεις».
 
Το πρόταγμα της έκθεσης, κορυφαίο, και η πρόκληση για ανακαθορισμό των αμφίσημων δυναμικών που αναπτύσσονται στον αστικό χώρο, επιτακτική, όσο ποτέ: «Η ανθρώπινη υπόσταση και ο ρόλος του πολίτη, εν μέσω μίας πρωτόγνωρης οικονομικής κρίσης... Επηρέασε με την εισβολή της, και σε ποιο βαθμό την πληθυσμιακή σύσταση της κοινωνίας; Ποιοι θεωρούνται οι σύγχρονοι ικέτες, και από ποιους ζητούν ικεσία; Ποια είναι η αμφίσημη σχέση που προκύπτει μεταξύ του πόλου της Πόλης και νέων κατοίκων; Εν τέλει, ποιες ωσμώσεις συντελούνται και ποιοι οι καταλύτες τους;»

Συνοπτικά, η έκθεση επιχείρησε να ιχνηλατήσει, εντός των αστικών τειχών. την αλληλεπίδραση, και τη δυναμική σχέση, που αναπτύσσεται ανάμεσα σε όσους δικαιούνται και ταυτόχρονα οφείλουν να επανακαθορίσουν τη σχέση τους, ως προς τους άλλους, την Πόλη και τον εαυτό τους. Σε καιρούς, όπου τα αστικά «τείχη» ορθώνονται ανεπαισθήτως, εγκλωβίζοντας, και συχνά ακυρώνοντας, συνειδήσεις, δικαιώματα, προσδοκίες και οράματα.
Πάνω σε αυτά τα επίμαχα ερωτήματα, αλλά και όσα, ακόμη υφέρπουν μετέωρα, κάτω από τον αστικό ιστό, αποπειράθηκαν να προσεγγίσουν και να συνομιλήσουν οι 30 συμμετέχοντες καλλιτέχνες της έκθεσης. Ο καθείς με το ιδιαίτερο γνωσιακό, ηθικό και αισθητικό του αποτύπωμα. Όλοι τους, όμως, αναμετρήθηκαν με τα διαφαινόμενα ερωτήματα, και αποπειράθηκαν να δώσουν μέσα από την ξεχωριστή τους οπτική, τις δικές τους «τίμιες απαντήσεις», όπως θα έλεγε και ο ποιητής. Καθαρές απαντήσεις, για όσα θέματα μάς ενώνουν, ή εύκολα μάς διχάζουν:

- Η αναγκαιότητα διεύρυνσης των «αισθήσεων», ως το μοναδικό εχέγγυο διαύγειας, προκειμένου «να δούμε και ν’ αντιληφθούμε αυτά τα μικρά αδιόρατα σημεία και στιγμιότυπα, που θα μας επέτρεπαν σαν συνάνθρωποι ν’ ανακαλύψουμε αξίες, που ενδεχομένως μοιραζόμαστε».

 
- Ο προβληματισμός, ίσως και η «τραγωδία, για όσους αντίκρισαν κλειστές πόρτες, οι οποίες οριοθέτησαν εκ νέου, «τον ιδεατό χώρο, που θέλαμε να φτάσουμε εξ αρχής».
 
- Η έλευση των ικετών, με μοναδικές αποσκευές τους, «τα όνειρά τους, το χαμόγελο, την αγάπη τους για την οικογένεια και τη Ζωή - τη δύναμή τους».

- Η έννοια του «ανήκειν», και συνακόλουθα, η έννοια της ταυτότητας, που απορρέει, «μέσα από μία θεώρηση του χρόνου, του χώρου, της πνευματικής και πολιτισμικής μας κληρονομιάς, αλλά και της πολιτικής, συνταγματικής δημοκρατίας».

- Η αλληλεγγύη, που μετουσιώθηκε σε «γκράφιτι του αστικού τοπίου», υπογραμμίζοντας έτσι πως «η πιο ανεκτική πόλη της αρχαιότητας, σήμερα επιλέγει τη σιωπή».

- Ένας πολιτισμός σε παρακμή, «που προσπαθεί να διατηρηθεί σ’ ένα δυστοπικό και αφιλόξενο περιβάλλον», σαν μία κινούμενη άμμος, που συμπαρασύρει ανθρώπους και προσδοκίες. Ειδάλλως, «το οικείο και το ανοίκειο», ένα «παλίμψηστο προσωπικών ιστοριών», όπως αυτές καθόρισαν σαν σύγχρονοι αστικοί μύθοι, «την άστατη ρυθμολογία ενός αστικού τοπίου».
 
Έχοντας διανύσει επιτυχώς τον κύκλο της, η έκθεση «Πόλις – Ροές – εντάσεις – Ώσμωση», αποπειράθηκε με τη συνισταμένη της να «αγγίξει τα σημάδια των καρφιών», υποκειμένων και συλλογικοτήτων, σε μία κρίσιμη Ιστορική συγκυρία. Με την προσωπική τους μαρτυρία, οι 30 συμμετέχοντες καλλιτέχνες κατέθεσαν τον ελάχιστο οβολό τους, σε μία μακρά συζήτηση επαναπροσδιορισμού των επίδικων εννοιών, με γνώμονα πάντα, το Δίκαιο, το Ανθρώπινο, το Αληθές. Μένει, τώρα, στο χρόνο και την φύση των ανθρώπων ν’ αναστοχαστούμε πάνω στις φυγόκεντρες δυνάμεις, που εγκλωβίζουν στο βίο μας - συλλογικό και ατομικό - εκείνες τις ζείδωρες Ροές της αλληλεγγύης, της Δημοκρατίας και της Αυτοπραγμάτωσης. Από τον διάλογο, λοιπόν, που θα προκύψει εντός των αστικών «τειχών», θα κριθεί κι αν τελικά η ελπίδα θα ευδοκιμήσει ξανά, στους κήπους, τους δρόμους και τα μπαλκόνια των πόλεών μας.

Γιάννης Δημογιάννης, φιλόλογος – συντάκτης Νόστιμου Ήμαρ.