Μιχάλης Κακογιάννης Δηλαδή...

Μιχάλης Κακογιάννης Δηλαδή...

Σαν σήμερα - κι ας πέρασαν σχεδόν 30 χρόνια

Στις 9 Ιουνίου κυκλοφορεί ειδική έκδοση του αυτοβιογραφικού βιβλίου του διεθνούς σκηνοθέτη (Εκδόσεις Καστανιώτη, 1990), με τίτλο "Δηλαδή..."

Οι σκέψεις και οι αναλύσεις του Μιχάλη Κακογιάννη για το θέατρο και τον κινηματογράφο, για τον Σαίξπηρ και τον Ευριπίδη, για τους μεγάλους δημιουργούς της εποχής του,  για την πολιτική, για την αγαπημένη του Κύπρο.
Μια ζωή που δεν χωράει πουθενά, έργο ογκώδες και πολυδιάστατο με διεθνή καταξίωση, λόγος ειλικρινής, αιχμηρός και βαθιά καλλιτεχνικός. Ένα βιβλίο-κατάθεση του Μιχάλη Κακογιάννη για όλα όσα μας απασχολούν σήμερα. 
Γιατί οι μεγάλοι καλλιτέχνες και διανοητές βλέπουν πάντα μπροστά από την εποχή τους και ο λόγος τους παραμένει διαχρονικά οξυδερκής. 
Αυτό το Σάββατο 9 Ιουνίου, με την Εφημερίδα των Συντακτών
 
 

KAKOGIANNIS

Παρατίθεται ολόκληρο το άρθρο της δημοσιογράφου της "Εφ. Συν.", Έφης Μαρίνου:

Το βιβλίο με τίτλο «Δηλαδή…» που προσφέρει το ερχόμενο Σάββατο η εφημερίδα μας (κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 1990 από τις εκδόσεις Καστανιώτη) περιλαμβάνει αυτοβιογραφικά κείμενα του Μιχάλη Κακογιάννη, συνομιλίες καθώς και σκέψεις, αναλύσεις πάνω στο έργο του Ευριπίδη, την τραγωδία, το ελληνικό θέατρο, τον Σέξπιρ, την πολιτική, την πατρίδα του την Κύπρο, το σινεμά και τον τρόπο που επέλεγε τα θέματά του και το είδος κινηματογραφικής γραφής.

Ο Μιχάλης Κακογιάννης γεννήθηκε το 1922 στη Λεμεσό της Κύπρου και από μικρός αναγνώρισε το δισυπόστατο του χαρακτήρα του όπως γράφει ο ίδιος με ειλικρίνεια και χιούμορ: «H μια μου πλευρά είναι νωχελική, αναβλητική, δύστροπα ακοινώνητη, η άλλη είναι μανιακά δραστήρια, αποφασιστική και γενναιόδωρη με τους ανθρώπους.

Ο ένας και μόνος σταθερός παράγοντας στο ακατάπαυστο πήγαινε-έλα ανάμεσα στον αρνητικό και θετικό πόλο της φύσης μου, υπήρξε πάντα μια δυνατή κλίση για τις τέχνες».

► Το πρώτο του όνειρο ήταν να γίνει ηθοποιός

«Δυστυχώς όντας ο πρώτος γιος ενός επιφανούς δικηγόρου, ο μόνος δρόμος ανοικτός για μένα ήταν αυτός που οδηγούσε στο γραφείο του μέσω της Αγλλικής Νομικής Σχολής. Η ακατανίκητη δίψα μου να δραπετεύσω απ’ την πραγματικότητα, έβρισκε διέξοδο σε λαθραίες επισκέψεις στον κινηματογράφο, σε μια ακόρεστη λαιμαργία για μυθιστορήματα και πάνω απ’ όλα στο να υποδύομαι τα σκαρώματα της φαντασίας μου μπροστά σε όποιον είχε τη διάθεση να τα δει. Αποζημίωνα τους δικούς μου με το να είμαι διεστραμμένα εξαίρετος στο σχολείο, το οποίο μισούσα, και εξαιρετικά προσκολλημένος στην οικογένειά μου την οποία αγαπούσα».

Τελείωσε τη Νομική μέσα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ωστόσο σπούδασε σε δραματική σχολή στο Λονδίνο, παρακολούθησε κι ένα σεμινάριο σκηνοθεσίας στο Ολντ Βικ. Επειτα από ένα σύντομο φλερτ με την όπερα ως τενόρος και μια σύντομη καριέρα ως ηθοποιός, το 1953 επιστρέφει από την Αγγλία στην Αθήνα. Και τότε μπαίνει στη ζωή του ο κινηματογράφος.

Το «Κυριακάτικο ξύπνημα» είναι μια κωμωδία εμπνευσμένη από τη ζωντάνια στους δρόμους της Αθήνας. Στα επόμενα τέσσερα χρόνια γυρίζει ακόμα τρεις ταινίες που παίχτηκαν στις αίθουσες αλλά και σε φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο. Και μετά ανακαλύπτει τον Ευριπίδη. Το 1961 σκηνοθετεί την «Ηλέκτρα», ταινία που του χαρίζει τιμές και βραβεία περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη ταινία του. Ακολουθούν οι «Τρωάδες» και η «Ιφιγένεια». Και φυσικά η τεράστια εμπορική επιτυχία «Αλέξης Ζορμπάς». Ακολουθούν και άλλες ταινίες και άλλα θεατρικά έργα.

Το έργο του Μιχάλη Κακογιάννη υπήρξε ογκώδες και σημαντικό. Σκηνοθέτησε όχι μόνο στον κινηματογράφο αλλά θέατρο και όπερα στην Ελλάδα, στην Αμερική, στην Ευρώπη. Εγραψε σενάρια και μετέφρασε πολλά θεατρικά έργα, συνέθεσε ακόμα και στίχους ελληνικών τραγουδιών. Δικά του είναι τα τραγούδια «Αγάπη που ’γινες δίκοπο μαχαίρι» και «Εφτά τραγούδια θα σου πω» σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι με ερμηνεύτρια τη Μελίνα Μερκούρη που ακούστηκαν για πρώτη φορά το 1955 στην ταινία του «Στέλλα».

Το ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους που γύρισε στην πατρίδα του, την Κύπρο με θέμα την τουρκική εισβολή «Αττίλας ’74» βραβεύθηκε στη Φλωρεντία ως το καλύτερο ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους για το έτος 1974.

Στο «Δηλαδή…» ο Μ. Κακογιάννης ξεδιπλώνει τις σκέψεις του για πρόσωπα που γνώρισε στον χώρο της τέχνης και της πολιτικής, για το θέατρο, τον κινηματογράφο, την Κύπρο.

► Για το ελληνικό θέατρο:

«Κανείς, χωρίς αμφιβολία, δεν έχει κάνει περισσότερα για να ενθαρρύνει κάθε ελπιδοφόρο σπινθήρα μεταξύ των θεατρικών συγγραφέων, όσο ο Κάρολος Κουν, ο πιο πρωτοπόρος και ο πιο δημιουργικά συνεπής άνθρωπος του θεάτρου μας. Το κυκλικό του θέατρο είναι ένα φυτώριο ηθοποιών εμποτισμένο με το δικό του πνεύμα αφοσίωσης στο θέατρο».

► Για τον Γιάννη Τσαρούχη:

«Το να καθηλώσεις την προσωπικότητα του Τσαρούχη με την πένα είναι προσπάθεια καθαρά ουτοπική. Εκεί που ετοιμάζεσαι να τον ντύσεις με κάποια χαρακτηριστικά επίθετα, νιώθεις τα μάτια του να σε λοξοκοιτάζουν καλόβολα και κάπως δηκτικά, κι ακούς τη φωνή του να σε παγιδεύει ανάμεσα στην νοικοκυρεμένη λογική της αστικής ευπρέπειας κι άσεμνης ευφυΐας. Και τα επίθετα, λες κι είναι φτερά πεταλούδας, λιώνουν μέσα στα χέρια σου ή, σαν τον υδράργυρο ξεγλιστρούν, σκορπίζονται σε κομματάκια που τρέχουν απάνω-κάτω σα δαιμονισμένα και κει που πάνε να ξανακολλήσουν αλλάζοντας σύνθεση και νόημα, εξαφανίζονται».

► Για τη σκηνοθεσία στον κινηματογράφο:

«Η κινηματογραφική καλλιγραφία σαν αυτοτελής σκοπός ουδέποτε με ενδιέφερε. Η γνήσια τεχνική ποτέ δεν πρέπει να είναι εμφανής, αλλά να πηγάζει και διαμορφώνεται από το περιεχόμενο. Οταν σκηνοθετική πρόθεση είναι η δεξιοτεχνία σε βάρος της δραματικής ουσίας, το αποτέλεσμα, όσο κι αν εντυπωσιάζουν τα πυροτεχνήματά του, παρεμποδίζει τη φυσική ροή της επικοινωνίας. Η τέχνη τότε μόνον είναι διεθνής όταν μιλάει τη γλώσσα της αλήθειας. Το μεγαλείο της ελληνικής τραγωδίας είναι ότι προβάλλει αυτή την αλήθεια με αμείλικτη συνέπεια και διαύγεια».

► Για την τραγωδία:

«Η ελληνική τραγωδία δεν έχει ηλικία. Η χειρότερη εξυπηρέτηση που μπορεί να της προσφέρει κανείς, είναι να την προσεγγίσει με το είδος σεβασμού που προορίζεται για τους νεκρούς».